Na pasku wynagrodzenia widzisz składkę emerytalną, ale nie zawsze wiadomo, gdzie dokładnie jest ona zapisywana i co stanie się z nią w przyszłości. Subkonto w ZUS to wydzielona część konta emerytalnego, która wpływa na wysokość przyszłego świadczenia, zasady dziedziczenia oraz rozliczenia po rozwodzie. Wyjaśniam, kto je posiada, ile trafia na subkonto, jak sprawdzić zapisane środki i dlaczego nie jest ono zwykłym rachunkiem bankowym.
Subkonto w ZUS porządkuje część składki emerytalnej i może podlegać dziedziczeniu
- Subkonto jest wydzieloną częścią indywidualnego konta ubezpieczonego w ZUS, a nie rachunkiem bankowym.
- Na subkonto trafia obecnie 7,3% albo 4,38% podstawy wymiaru składki emerytalnej.
- Osoby urodzone po 31 grudnia 1968 r. mają subkonto niezależnie od członkostwa w OFE.
- Zapisane środki są co roku waloryzowane według średniorocznego wskaźnika dynamiki wzrostu PKB.
- W określonych sytuacjach środki można podzielić lub odziedziczyć, ale nie zawsze oznacza to wypłatę gotówki.
Subkonto w ZUS to nie konto bankowe
Najprościej mówiąc, subkonto jest wydzielonym zapisem w ramach konta ubezpieczonego. ZUS ewidencjonuje na nim określoną część składki emerytalnej oraz środki przekazane z OFE. Nie można jednak traktować go jak rachunku osobistego, lokaty ani konta oszczędnościowego.
Nie ma tu swobodnych przelewów, karty płatniczej ani możliwości wypłacenia pieniędzy na dowolny cel. Z punktu widzenia bankowości ma to duże znaczenie, ponieważ saldo subkonta nie jest depozytem bankowym i nie służy jako zabezpieczenie kredytu. Bank nie uwzględnia go też tak jak gotówki czy oszczędności na rachunku przy ocenie zdolności kredytowej.
Kto ma subkonto
| Rok urodzenia | Kiedy powstaje subkonto |
|---|---|
| Przed 1 stycznia 1949 r. | Subkonto nie jest prowadzone. |
| Od 1 stycznia 1949 r. do 31 grudnia 1968 r. | Subkonto przysługuje osobie, która jest członkiem OFE. |
| Po 31 grudnia 1968 r. | Subkonto jest prowadzone niezależnie od tego, czy osoba należy do OFE. |
To rozróżnienie często zaskakuje osoby, które zaczęły pracę wiele lat temu. Sam fakt opłacania składek nie oznacza jeszcze, że każdy ubezpieczony ma subkonto. Liczy się rok urodzenia oraz ewentualne członkostwo w OFE.
Ile składki trafia na subkonto
Łączna składka emerytalna wynosi 19,52% podstawy wymiaru. Jeżeli ubezpieczony nie należy do OFE albo zdecydował, że cała odpowiednia część pozostaje w ZUS, na subkonto trafia 7,3% podstawy.
Jeżeli dana osoba jest członkiem OFE i przekazuje tam część składki, na subkonto zapisuje się 4,38% podstawy, a kolejne 2,92% trafia do OFE. Pozostała część składki emerytalnej jest zapisywana na głównym koncie w ZUS.
Przykładowo, przy podstawie wymiaru wynoszącej 8000 zł zapis na subkoncie wyniesie 584 zł przy stawce 7,3% albo 350,40 zł przy stawce 4,38%. To uproszczenie, ponieważ w praktyce znaczenie mają między innymi zasady ustalania podstawy i roczne ograniczenie podstawy wymiaru składek.
Waloryzacja zamiast oprocentowania
Środki zapisane na subkoncie są co roku waloryzowane według średniorocznego wskaźnika dynamiki wzrostu PKB. Nie jest to odsetka znana z lokaty i nie należy porównywać subkonta z kontem oszczędnościowym jeden do jednego.
Ja traktuję ten zapis przede wszystkim jako element systemu emerytalnego, a nie samodzielny produkt inwestycyjny. Nie wybieramy funduszy ani poziomu ryzyka, a saldo ma znaczenie głównie przy ustalaniu emerytury i rozliczaniu środków po śmierci ubezpieczonego.
Jak subkonto wpływa na przyszłą emeryturę
Przy przejściu na emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym środki zapisane na subkoncie są uwzględniane w podstawie obliczenia świadczenia. Obecnie powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Nie oznacza to jednak, że emeryt otrzyma osobny przelew z całego salda subkonta. Zapis zostaje wykorzystany przy ustalaniu świadczenia, które jest wypłacane co miesiąc. Wysokość emerytury zależy również od głównego konta w ZUS, długości ubezpieczenia oraz momentu zakończenia aktywności zawodowej.
Inne reguły dotyczą emerytur wcześniejszych. W takim przypadku środki zapisane na subkoncie i rachunku OFE mogą zostać przekazane na dochody budżetu państwa, co jest jednym z warunków uzyskania tego rodzaju świadczenia. To ważne ograniczenie, o którym łatwo zapomnieć, gdy subkonto kojarzy się wyłącznie z dziedziczeniem.
Dziedziczenie środków po śmierci ubezpieczonego
W odróżnieniu od środków zapisanych na głównym koncie w ZUS, środki z subkonta mogą podlegać podziałowi po śmierci, rozwodzie albo ustaniu wspólności majątkowej. Nie zawsze są jednak wypłacane w gotówce.
Co otrzymuje małżonek
Jeżeli zmarły pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej, małżonek otrzymuje co do zasady połowę środków zgromadzonych w czasie trwania tej wspólności. Jest to zwykle wypłata transferowa na subkonto małżonka, a nie przelew na jego prywatny rachunek bankowy.
Pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego. Jeżeli nikogo nie wskazano, środki wchodzą do spadku i są rozliczane według zasad prawa spadkowego. Osobą uprawnioną może być nie tylko członek rodziny, lecz także dowolna wskazana osoba fizyczna.
OFE zmienia kolejność działania
Jeżeli zmarły miał zarówno subkonto w ZUS, jak i rachunek w OFE, procedurę rozpoczyna się co do zasady w OFE. Fundusz dzieli swoje środki, a następnie przekazuje ZUS informację potrzebną do podziału pieniędzy zapisanych na subkoncie.
Jeżeli zmarły nigdy nie należał do OFE albo wszystkie środki z OFE zostały wcześniej przeniesione w ramach tak zwanego suwaka bezpieczeństwa, sprawę rozpoczyna ZUS. Wniosek można złożyć na formularzu USS, a przepisy nie wskazują terminu, po którego przekroczeniu środki przepadają.
Przeczytaj również: Kredyt dla firm - jak wybrać mądrze i co naprawdę sprawdza bank?
Wypłata gwarantowana po przejściu na emeryturę
Po przyznaniu emerytury docelowej może wystąpić jeszcze szczególny przypadek. Jeżeli emeryt umrze w ciągu 3 lat od pierwszej wypłaty emerytury, osobom uposażonym może przysługiwać jednorazowa wypłata gwarantowana. Jej zasady zależą między innymi od wieku emeryta, wskazania osób uprawnionych i sytuacji rodzinnej.
Jak sprawdzić subkonto i uporządkować formalności
Najwygodniej sprawdzić informacje o koncie i subkoncie po zalogowaniu do eZUS. Warto zweryfikować, czy zapisane składki odpowiadają okresom zatrudnienia oraz czy dane osobowe i informacje o OFE są aktualne.
Osoba, która nie jest członkiem OFE, może złożyć oświadczenie o stosunkach majątkowych z małżonkiem oraz wskazać osoby uprawnione do otrzymania środków. Do wskazania lub zmiany beneficjentów służy formularz UWU. Własne wskazanie można później zmienić, na przykład po ślubie, rozwodzie albo zmianie sytuacji rodzinnej.
Członek OFE powinien aktualizować wskazanie osób uprawnionych bezpośrednio w funduszu, nawet jeśli obecnie nie przekazuje już do niego nowych składek. Gdy po śmierci trzeba ustalić, do którego OFE należał zmarły, ZUS może żądać prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.
Z mojego punktu widzenia najczęstszy błąd polega na pozostawieniu starych danych. Wskazanie byłego małżonka albo osoby, z którą kontakt dawno się urwał, może później skomplikować postępowanie. Raz na kilka lat dobrze sprawdzić beneficjentów, podobnie jak sprawdza się uposażonych w polisie na życie.
Co naprawdę trzeba zapamiętać przed sprawdzeniem konta
Subkonto w ZUS nie jest pieniędzmi do bieżącego wykorzystania ani awaryjną rezerwą na kredyt. To część zapisu emerytalnego, która może zwiększyć podstawę przyszłego świadczenia i w określonych sytuacjach zostać przekazana małżonkowi, wskazanym osobom lub spadkobiercom.
Najpraktyczniejsze działanie jest proste: zaloguj się do eZUS, sprawdź historię składek i uporządkuj wskazanie osób uprawnionych. Taka kontrola nie zmieni wysokości składki, ale może zdecydować o tym, czy po śmierci środki trafią do właściwych osób bez niepotrzebnych formalności.
